Το δημόσιο Πανεπιστήμιο και ΤΕΙ στην υπηρεσία των νέων

Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα έχουν κάνει σημαντικά βήματα, αλλά η εξέλιξή τους εμποδίζεται από μια ασφυκτική γραφειοκρατία. Γραφειοκρατία, αναποτελεσματικότητα, συγκεντρωτική διοίκηση, έλλειψη κινήτρων για βελτίωση απόδοσης, απομάκρυνση από την καθημερινή πραγματικότητα και τις σύγχρονες εξελίξεις, χαλαρή σχέση με τις ανάγκες της οικονομίας και της παραγωγής, αλλά και συχνά αδυναμία υποστήριξης των συμφερόντων του κοινωνικού συνόλου λόγω γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, συντεχνιακών σκοπιμοτήτων, ανελαστικότητας και διοικητικών αδυναμιών. Επιπλέον, μεγάλο μέρος της προσπάθειας των φοιτητών επικεντρώνεται στις εξετάσεις κι όχι στην ανάπτυξη κριτικής και συνθετικής σκέψης. Τα προβλήματα όμως αυτά απαιτούν ριζικές λύσεις. Κάθε Ίδρυμα θα διαμορφώνει την δική του φυσιογνωμία, τους στόχους του, την στρατηγική του, τη δομή και τη λειτουργία του με βάση τον εσωτερικό κανονισμό του. Η μόνη εμπλοκή του κράτους στη λειτουργία του θα είναι η χρηματοδότηση συμφωνημένων προγραμμάτων και η διαπίστωση εκπλήρωσης των συμφωνιών Στόχος είναι οι πτυχιούχοι να αποκτούν ουσιαστικά εφόδια και να είναι ανταγωνιστικοί στην ελληνική -αλλά και στη διεθνή- αγορά εργασίας. Έτσι για παράδειγμα, το κάθε ίδρυμα θα μπορεί με εσωτερικές διαδικασίες όχι με την πολύπλοκη κεντρική διαδικασία που έχουμε σήμερα, να δημιουργεί νέα προγράμματα σπουδών ή νέα τμήματα. Να μεταβάλει υφιστάμενα προγράμματα, να καθορίζει τις περιοχές που θα διαμορφώνει μεταπτυχιακά προγράμματα, να αλλάζει ή να εξελίσσονται τα πτυχία τα οποία δίνονται, να δημιουργεί παραρτήματα και να διαμορφώνει προγράμματα δια βίου εκπαίδευσης κλπ. Αυτά όλα θα αξιολογούνται αλλά δεν θα είναι αντικείμενο μιας κεντρικής γραφειοκρατικής απόφασης.

"… Σήμερα, το Πανεπιστήμιο, το ΤΕΙ, είναι αιχμάλωτο της διαφθοράς συνειδήσεων και της συναλλαγής, είναι αιχμάλωτο της απομόνωσής του από την κοινωνία, την οικονομία, τον πολιτισμό, τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Είναι αιχμάλωτο της αδιαφορίας του μεγάλου μέρους των Καθηγητών. Είναι αιχμάλωτο μιας τυπολατρείας, της αποστήθισης και του «χαρτιού» που λέγεται «πτυχίο», αντί της ελεύθερης κριτικής σκέψης, της ουσιαστικής γνώσης, της δημιουργικότητας των νέων. Είναι αιχμάλωτο της απουσίας της ΕΦΕΕ, των συντεταγμένων οργάνων εκπροσώπησης των φοιτητών…

Το δημόσιο Πανεπιστήμιο και ΤΕΙ χρειάζεται μια δύναμη αλλαγής. Το σημερινό μοντέλο, πράγματι έχει κλείσει τον κύκλο του και χρειάζεται να αναθεωρήσουμε πολλά. Απάντηση, δεν είναι το «σοκ» των ιδιωτικών. Απάντηση δεν είναι η επικυριαρχία ενός πελατειακού κρατισμού, μοιρασιάς του Πανεπιστημίου σε ομάδες, σε ομαδούλες συμφερόντων. Είναι το Πανεπιστήμιο που λειτουργεί με πλήρη αυτοτέλεια, που είναι υπόλογο στην κοινωνία για το αποτέλεσμά του, που παράγει και δεν χειραγωγείται από την κυβέρνηση, που είναι ελεύθερο, χρηματοδοτούμενο σωστά, με λογοδοσία και αξιολόγηση, με λόγο και ρόλο στην πορεία της οικονομίας, με λόγο και ρόλο στην περιφερειακή ανάπτυξη της κοινωνίας μας…

Ένα Πανεπιστήμιο συμμετοχής και διαφάνειας, που δεν καλλιεργεί τον «ωχαδελφισμό», την μοιρολατρία, αλλά θα μεταφέρει και θα διαχέει τη γνώση, την εξουσία, την ελπίδα στους πολίτες και την κοινωνία. Ένα Πανεπιστήμιο και ΤΕΙ, ανοιχτών οριζόντων, ίσων ευκαιριών. Δημόσια δωρεάν παιδεία, με το 5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος να πηγαίνει στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Με ανάπτυξη νέων υλικοτεχνικών υποδομών, ενίσχυση της φοιτητικής μέριμνας, εκσυγχρονισμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας, δωρεάν και γρήγορο internet, διαδίκτυο για όλους τους φοιτητές, ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες. Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας. Ειδικά τα κονδύλια που θα είναι υπέρ της καινοτομίας θα αξιολογούνται. Θα αξιολογούνται με διαφάνεια.
 
Προγράμματα Σπουδών που θα εγγυώνται επιστήμονες καταρτισμένους στις σύγχρονες απαιτήσεις και δεν θα παράγουν στρατιές ανέργων. Ένα Πανεπιστήμιο, που θα αξιολογείται και αξιολογείται και από το ποσοστό εκείνων που θα βρίσκουν δουλειά σε διάστημα ενός έτους από την αποφοίτησή τους. Ένα Πανεπιστήμιο, απαλλαγμένο από την διαφθορά και την άθλια συναλλαγή με καθηγητικά κατεστημένα και συστήματα διαπλοκής. Ένα Πανεπιστήμιο που αναπτύσσει τα ταλέντα και τις δεξιότητες, όχι μόνο στα 4-5 χρόνια της φοίτησης, αλλά θα είναι το Πανεπιστήμιο και το ΤΕΙ σύμβουλος της νέας γενιάς, σύμβουλος του εργαζόμενου σε όλη του τη ζωή, κοντά του, να του δίνει τις νέες πληροφορίες που χρειάζεται. Ένα Πανεπιστήμιο ελπίδας, δημιουργίας, σιγουριάς για το αύριο…" - από την ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου στην Εθνική Συνδιάσκεψη της ΠΑΣΠ

Στο αδιέξοδο που φαίνεται να έχουμε φτάσει, η λύση δεν μπορεί να είναι άλλη από την διενέργεια ενός σε βάθος διαλόγου, αντί αλόγιτων ανατιπαραθέσεων και σε βάθος χρόνου, ώστε να καταγραφούν όλες οι αδυναμίες και να φτάσουμε σε ένα τελικό σχέδιο το οποίο αποτελέσει το αξιακό και θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος για όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

Ο διάλογος όμως πρέπει επίσης να εστιάσει και σε μια σειρά από ζητήματα που ενδιαφέρουν άμεσα τον φοιτητή-σπουδαστή ώστε ακώλυτα να του παρέχουν τη δυνατότητα εκμάθησης και όχι τη διασπορά των δυνάμεων του σε ένα αγώνα επιβίωσης σε ένα ξένο και ενίοτε εχθρικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Τα ζητήματα που έχουν 'μπει στο τραπέζι' από φοιτηές και σπουδαστές είναι πολλά και διάχυτη είναι η αγωνία των όλων νέων που επιδιώκουν να σπουδάσουν, τόσο για το διάστημα παραμονής τους στα εκπαιδευτικά Ιδρύματα, όσο και για το μέλλον τους:

* Φοιτητική Μέριμνα

1. Οικονομική ενίσχυση

Η επιδότηση ενοικίου θεσπίστηκε ως μέτρο σε ιδρύματα που αδυνατούσαν να στεγάσουν σε φοιτητικές εστίες  οικονομικά αδύνατους φοιτητές. Επειδή ως μέτρο αποδείχτηκε αρκετά ευεργετικό, το υιοθέτησαν πολλά ιδρύματα της χώρας, αντλώντας χρήματα για το σκοπό αυτό, από τον τακτικό προϋπολογισμό τους. Το μέσο ποσό κυμαίνεται γύρω στα 150 ευρώ μηνιαίως και για 10 μήνες. Η επιδότηση ενοικίου χορηγείται σε όσους φοιτητές πληρούν συγκεκριμένα κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια (ετήσιο εισόδημα, αδελφοί σπουδαστές, διαζευγμένοι γονείς, ορφανοί κτλ) και δεν σχετίζεται με την ακαδημαϊκή απόδοση του φοιτητή.

Με Νομοθετική ρύθμιση επί κυβερνήσεως ΠΑΣΟΚ θεσπίστηκε το επίδομα Σπουδών ανερχόμενο στο ύψος των 1.000 ευρώ για όσους φοιτητές πληρούσαν συγκεκριμένα κριτήρια οικονομικής κατάστασης και ακαδημαϊκής απόδοσης. Αυτό το μέτρο ήρθε ως συμπλήρωμα στην επιδότηση ενοικίου η θέσπισή του έγινε ευχάριστα δεκτή σε κάθε οικογένεια αφού μεταφράζεται σε 100 ευρώ μηνιαίως επιπλέον για κάθε φοιτητή.

Ήταν δεδομένο το σχήμα όπου όλοι οι αδύναμοι οικονομικά φοιτητές ελάμβαναν την επιδότηση ενοικίου των 150 ευρώ και όσοι εξ αυτών ήταν συνεπείς και στις σπουδές τους έπαιρναν και το επίδομα των 1000 ευρώ. Μια θετική προσέγγιση εφόσον η εμπειρία έδειξε πως τα 1000 ευρώ ήταν ισχυρό κίνητρο για να φανούν συνεπείς στις αποδόσεις τους οι φοιτητές!

Με νομοθετική ρύθμιση επί κυβέρνησης Ν.Δ. αλλάζει ολόκληρη η φιλοσοφία παροχής του επιδόματος των 1.000 ευρώ, με το σκεπτικό ότι «όσοι λαμβάνουν άλλου είδους οικονομική επιδότηση από το Ίδρυμά τους, δεν έχουν δικαίωμα καταβολής του επιδόματος των 1000 ευρώ». Βασισμένα σε αυτή ακριβώς την διατύπωση, κάποια ιδρύματα κατάργησαν εντελώς την επιδότηση ενοικίου εστιάζοντας στη λογική «Διαβάστε για να πάρετε το επίδομα των 1.000 Ευρώ» άσχετα αν ακόμα κι αυτό σήμαινε μείωση κατά 500 ευρώ της παρεχόμενης βοήθειας! Σε κάθε περίπτωση δηλαδή έχουμε μείωση της οικονομικής βοήθειας ανά φοιτητή!

2. Στέγαση

Είναι πάγιο αίτημα των φοιτητών η ανέγερση νέων φοιτητικών εστιών που θα καλύπτουν τις ανάγκες οικονομικά ασθενών φοιτητών. Δυστυχώς η πραγματοποίηση του αιτήματος δεν ικανοποιείται λόγω έλλειψης πόρων σύμφωνα με τις πρυτανικές αρχές. Παρ’ όλα αυτά εγκρίνονται κονδύλια για αναπλάσεις περιβάλλοντος χώρου, δημιουργία νέων καθηγητικών  γραφείων (ούτε καν εργαστηρίων!), αγορά έργων τέχνης, δαπάνες που αποτελούν πρόκληση την στιγμή που οι υλικοτεχνικές υποδομές των σχολών χρειάζονται αναβάθμιση και επέκταση.

Οι φοιτητές που ενοικιάζουν διαμερίσματα πέφτουν συχνά, έως συνήθως, θύματα του όρου της αγοράς «προσφορά-ζήτηση». Με δεδομένη τη λειτουργία της αγοράς θα πρέπει να καταπολεμηθούν ενδεχόμενα φαινόμενα φοροδιαφυγής. Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες, ενοικιάζουν σε φοιτητές διαμερίσματα σε υψηλές τιμές, ενώ στις αποδείξεις πληρωμής το ποσό είναι πολύ μικρότερο, με αποτέλεσμα και οι γονείς του φοιτητή να χάνουν επιστροφή ποσού από την εφορία, αλλά και ο ιδιοκτήτης να φοροδιαφεύγει. Κανείς δεν κάνει καταγγελία, ακριβώς επειδή χρειάζεται ένα σπίτι να μείνει κι απλά αποδέχεται αυτή την κατάσταση. Κρίνεται έτσι αναγκαία η ίδρυση σε κάθε Σχολή γραφείου ευρέσεως κατοικίας, στα πρότυπα λειτουργίας των γραφείων διασύνδεσης και σταδιοδρομίας, όπου εκεί θα υπάρχει και τμήμα καταγγελιών, ώστε ο φοιτητής να έχει τη δυνατότητα να καταγγέλλει τον ιδιοκτήτη (ανώνυμα αν θέλει) και το γραφείο θα αναλαμβάνει να διερευνήσει την υπόθεση καλύπτοντας τον φοιτητή.

3. Σίτιση

Είναι γεγονός ότι στις περισσότερες φοιτητικές λέσχες η ποιότητα του φαγητού δε είναι επαρκής, και οι διαδικασίες ελέγχου της ελάχιστες. Δεν τηρούνται οι συμβάσεις, και οι ανάδοχοι επειδή απολαμβάνουν ένα καθεστώς ιδιότυπου μονοπωλίου, αυθαιρετούν σε βάρος της υγείας των φοιτητών. Το αίτημα στρέφεται προς περισσότερες και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες ελέγχου του αναδόχου και επιβολή κυρώσεων όταν διαπιστώνονται παραβιάσεις της σύμβασης, κι όχι μόνο λεκτικές επιπλήξεις από τις επιτροπές φοιτητικής μέριμνας.

4. Μεταφορές

Σε επαρχιακά κυρίως Ιδρύματα τα οποία βρίσκονται εκτός των ορίων της πόλης όπου εδρεύουν, παρατηρείται το φαινόμενο οι συγκοινωνίες να μην εξυπηρετούν τους φοιτητές. Όσες προσπάθειες κι αν γίνονται  προς την κατεύθυνση βελτίωσης των δρομολογίων η συνήθης απάντηση είναι «αυτά είναι τα δρομολόγια, είτε σας αρέσουν είτε όχι». Εκούσια είναι και η αναφορά στα φορτωμένα με υπεράριθμους επιβάτες λεωφορεία, τα οποία παραβιάζουν και τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας και η Τροχαία απλά εθελοτυφλεί. Το πρόβλημα έχει και μια άλλη αλληλένδετη πτυχή, κατάδηλη μιας πρόχειρης αντίληψης για τις ανάγκες των φοιτητών, τα υπερφορτωμένα λεωφορεία που περνάνε από τις στάσεις χωρίς να σταματάνε γιατί απλά οι φοιτητές δεν χωράνε μέσα κ έτσι μπορεί να περάσουν και 2-3 λεωφορεία χωρίς να πάρουν τους φοιτητές, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνονται από το να πάνε στη Σχολή τους, σε συνδυασμό με καιρικά φαινόμενα (βροχή-ζέστη κλπ) ή και ακόμα το κόστος των εισιτηρίων στην επαρχία όπου είναι πολύ ακριβότερο

* Ακαδημαϊκά θέματα

1. Το φαινόμενο του «καθηγητή που απουσιάζει»

Έντονο είναι το παράπονο ότι καθηγητές που διορίζονται σε περιφερειακά πανεπιστήμια, εξακολουθούν να έχουν διαφορετικό τόπο διαμονής, με αποτέλεσμα να βρίσκονται στην έδρα του πανεπιστημίου μία ή δυο φορές το πολύ ανά εβδομάδα και να απουσιάζουν όλες τις υπόλοιπες. Φυσικό επακόλουθο, να μην μπορούν να υπάρχουν ώρες φοιτητών όπου ο καθηγητής θα διαθέτει χρόνο για επίλυση αποριών, επεξήγηση ασκήσεων, διανομή βιβλίων κτλ

2. Το φαινόμενο του καθηγητή  «έχω φοβερούς μεταπτυχιακούς»

Έντονη και η διαμαρτυρία για καθηγητές τους οποίους ο φοιτητής βλέπει τη πρώτη μέρα και την τελευταία, κατά την διάρκεια της εξεταστικής. Όλες τις υπόλοιπες μέρες εκπαιδευτικού χρόνου, ο καθηγητής αναθέτει σε έναν μεταπτυχιακό ή διδακτορικό φοιτητή την διδασκαλία του μαθήματος, απουσιάζει, παρακολουθεί συνέδρια επί συνεδρίων, συγγράφει βιβλία και γενικώς προσπαθεί να συντελέσει στην προαγωγή τη γνώσης: ο φοιτητής/σπουδαστής διακατέχεται από την αίσθηση ότι στο πλαίσιο των σπουδών του ο εντεταλμένος για την παιδεία του δεν ενδιαφέρεται.

3. Το φαινόμενο των άδειων αμφιθεάτρων

Πολύς λόγος γίνεται για κακούς φοιτητές που το ρίχνουν σε αυτό που χαρακτηρίζεται ως  «ντόλτσε βίτα», αγνοώντας τις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις τους και αφήνουν άδεια αμφιθέατρα, ενώ ο καλός διδάσκων πασχίζει να μεταλαμπαδεύσει στους φοιτητές του τις γνώσεις του. Γιατί όμως κανείς δεν έθιξε το φαινόμενο ότι σε κάθε σχολή, σε κάθε έτος, σε κάθε εξάμηνο υπάρχουν μαθήματα όπου επικρατεί το αδιαχώρητο, και ταυτόχρονα υπάρχουν και μαθήματα που δεν παρακολουθεί κανείς; Οι ίδιοι φοιτητές τα παρακολουθούν! Μήπως τελικά δεν είναι ευθύνη μόνο των φοιτητών τα άδεια αμφιθέατρα, αλλά ενδεχόμενα απόηχος μιας στρεβλής και συγκεχυμένης εικόνας λειτουργικής απαξίωσης του εκπαιδευτικού συστήματος.

4. Το φαινόμενο των ξενόγλωσσων συγγραμμάτων

Συνηθισμένο φαινόμενο, ο καθηγητής να παρέχει ένα τυπικό σύγγραμμα  το οποίο εγκρίνεται από την Γ.Σ.Τ. του τμήματος, αλλά στην πραγματικότητα διδάσκει από άλλο βιβλίο το οποίο είναι γραμμένο στην Αγγλική και το οποίο σχεδόν «επιβάλλει» στους φοιτητές αδιαφορώντας για τον αν:
  α) Ο φοιτητής έχει το κατάλληλο υπόβαθρο αγγλικής για να διαβάζει στην αγγλική 
  β) Ο φοιτητής μπορεί να διαθέσει 80~100 ευρώ για κάθε προτεινόμενο βιβλίο, το οποίο επειδή συνήθως είναι νέα έκδοση δεν υπάρχει σε ικανό αριθμό αντιτύπων στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες;

Είναι δεδομένη η πλήρης συμφωνία με την κατάργηση του ενός και μόνο συγγράμματος, αλλά και με την διάθεση πολλαπλών συγγραμμάτων μέσω διαδικτύου.

5. Το φαινόμενο των επαναλαμβανόμενων αποτυχιών και των «αιωνίων φοιτητών»

Ο νόμος πλαίσιο ορίζει ότι σε κάθε εξεταστική περίοδο εάν δεν επιτύχει τουλάχιστον το 10% των εξεταζόμενων, τότε γίνεται επαναληπτική εξέταση. Υπάρχουν μαθήματα στα οποία υπάρχει αποτυχία 100% και δεν γίνεται επανεξέταση. Ερώτημα είναι αν πάλι οι φοιτητές έχουν την ευθύνη γι΄αυτό; Οι φοιτητές έχουν την ευθύνη για θέματα που μπαίνουν εκτός ύλης, οι φοιτητές έχουν την ευθύνη όταν σε συγκεκριμένα μαθήματα επιτυγχάνουν ένα ή δύο άτομα μόνος; Οι φοιτητές έχουν την ευθύνη όταν η βαθμολόγηση γίνεται με «περίεργα» κριτήρια και ο φοιτητής δεν έχει καν το δικαίωμα να δει το γραπτό τους;

Ο όρος του «αιώνιου φοιτητή» έπαιξε ωσάν αυτό είναι το πρωταρχικό πρόβλημα που βαραίνει τη λειτουργία των Ελληνικών Πανεπιστημίων. Να ξεκαθαρίσουμε ότι ήδη, μετά τα ν+2 έτη ο φοιτητής χάνει όλα τα φοιτητικά προνόμια: πάσο, δωρεάν σίτιση, δωρεάν στέγαση, και μετά από ν+ν/2 έτη χάνει και την δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Επομένως το μόνο που στην ουσία κάνει είναι να συμμετέχει στις εξεταστικές περιόδους, δίνοντας εξετάσεις στα μαθήματα τα οποία οφείλει.

Από όσους θεωρούνται «αιώνιοι» οι περισσότεροι είναι εργαζόμενοι φοιτητές που πολλές φορές δεν μπορούν καν να συμμετέχουν στην πρώτη εξέταση του μαθήματος λόγω δουλειάς. Οι επαγγελματίες φοιτητο-πατέρες είναι ελάχιστα άτομα σε κάθε ίδρυμα και συζητείται να τους αφαιρεθεί το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις φοιτητικές εκλογές και να διατηρούν μετά τα ν+2 έτη μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, ώστε να μπορούν μεν να ψηφίζουν αλλά να μην μπορούν να εκλεγούν σε θέσεις οργάνων συνδιοίκησης.

6. Το φαινόμενο της «συνδιαλλαγής» καθηγητή – φοιτητή

Γνωστό και μη εξαιρετέο φαινόμενο, ανθίζει κυρίως σε περιόδους προεδρικών ή πρυτανικών εκλογών. Τα πανεπιστήμια στα οποία οι παρατάξεις αποφασίζουν αξιοκρατικά ποιον υποψήφιο θα στηρίξουν είναι δυστυχώς μειοψηφία και δεν είναι θέμα παρατάξεων, αλλά εξωτερικών πιέσεων από κομματικά στελέχη. Και σ’ αυτό η ευθύνη κάθε κόμματος είναι πολύ σημαντική. Γιατί μπορεί να υπάρχουν παρατάξεις όπου αποφασίζουν μέσα σε ολομέλεια ποιον υποψήφιο θα στηρίξουν, τι γίνεται όμως σε μεγάλα ιδρύματα όπου τα οικονομικά συμφέροντα είναι μεγαλύτερα; Επεμβαίνουν ή όχι κομματικοί «άρχοντες»; Το ερώτημα καθίσταται ακόμα πιο αξιοσημείωτο με τις παρεκτροπές που βλέπουν το φως στη παρούσα φάση. 

7. Το φαινόμενο των διάσπαρτων «ορφανών τμημάτων»

Για λόγους που μόνο στην Ελλάδα θα μπορούσαν να εμφανιστούν ως ισχυρά επιχειρήματα, άρχισαν να δημιουργούνται τμήματα ΤΕΙ σε κάθε περιοχή της χώρας. Αν και αυτό αρχικά διαφαινόταν ως η ιδανική λύση για διάφορες πλευρές, μήπως τελικά έχουμε φτάσει στο αντίθετο άκρο όπου τελικά έχουμε προβληματική λειτουργία; Μήπως έχουμε ΤΕΙ που παράγουν απόφοιτους μη απορροφήσιμους από την αγορά εργασίας; Μήπως θα πρέπει συνολικά να επανεξεταστεί η λειτουργία τους και η πιθανή αλλαγή κατεύθυνσης τους; Η επιπλέον χρηματοδότηση θα λύσει το πρόβλημα τους ή μήπως χρειάζεται να παραδεχτούμε ότι έγιναν κάποια λάθη σχεδιασμού και να αλλάξουν κατεύθυνση;

8. Το πρόβλημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων

Εκτός από τα περιζήτητα και παραδοσιακά τμήματα, όλα τα υπόλοιπα πάσχουν οικτρά από νομοθετική κάλυψη όσον αφορά το επαγγελματικό μέλλον των αποφοίτων τους.

Το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερο σε πολυτεχνικά τμήματα όπου την κυριαρχία έχουν οι κλασσικές ειδικότητες, αφήνοντας στην μοίρα τους αποφοίτους νέων ειδικοτήτων. Και δυστυχώς ούτε οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ δεν έδωσαν λύση στο πρόβλημα, αντιθέτως το ενίσχυσαν με την δημιουργία νέων τμημάτων, χωρίς να έχει ληφθεί μέριμνα για την επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων. Και δυστυχώς αν και έχει πολλές φορές επισημανθεί η κρισιμότητα του θέματος, δεν έγινε ποτέ μια ολοκληρωμένη προσπάθεια επίλυσης, ακριβώς επειδή υπάρχουν φοβερά συντεχνιακού τύπου συμφέροντα που αν θιγούν θα επιφέρουν πολιτικό κόστος.

Συμπερασματικά, οφείλουμε να δούμε και τις άμεσες ανάγκες όλων των νέων, που αγωνιούν για το μέλλον τους, που μάχονται και επενδύουν για μια καλύτερη θέση στη κοινωνία. Το σύστημα χαρακτηρίζεται από γραφειοκρατικές λειτουργίες, ασφυκτικό εναγκαλισμό με την κεντρική διοίκηση και συχνά από αναποτελεσματική διαχείριση. Αρνητικές πτυχές που τείνουν να αποκτήσουν μονιμότερα χαρακτηριστικά. Για να πετύχουμε, θα πρέπει να απομακρυνθούμε από 'ιδεολογικές αδράνειες' προτάσσοντας πειστικές εναλλακτικές λύσεις απέναντι στα σύγχρονα ιδεολογικά διλήμματα μεταξύ του κρατισμού και της ανεξέλεγκτης δράσης των δυνάμεων της αγοράς. Διαφορετικά, θα οδηγηθούμε σε μια δύσκολα αντιμετωπίσιμη κατάσταση ενός νέου, και κλασσικού αλλά και τεχνολογικού, αυτή τη φορά αναλφαβητισμού, που θα οδηγεί στην περιθωριοποίηση μεγάλες ομάδες ανθρώπων, με προφανείς αρνητικές κοινωνικές συνέπειες.

«… Η ανασύσταση των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων μπορεί να γίνει μόνο όταν απελευθερώνουμε τα Πανεπιστήμιά μας από τα δεσμά της γραφειοκρατίας και κάνουμε πράξη την ουσιαστική αυτοτέλειά τους. Κάθε ίδρυμα θα διαμορφώνει την δική του φυσιογνωμία, τους στόχους του, την στρατηγική του, τη δομή και τη λειτουργία του με βάση τον εσωτερικό κανονισμό του.

Οφείλουμε ν' αναζητήσουμε μια νέα, ζωογόνο και δυναμική σχέση του πανεπιστημίου με τον καθηγητή, τον φοιτητή και την κοινωνία. Οφείλουμε να δώσουμε μια νέα ώθηση μακράς πνοής στα ΑΕΙ. Στόχος είναι το δημιουργικό, παραγωγικό, και ανταγωνιστικό Πανεπιστήμιο. Ένα σύγχρονο Πανεπιστήμιο, που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του διεθνούς ανταγωνιστικού περιβάλλοντος και θα παρέχει σε όλες και όλους ισοτιμία σε δυνατότητες και ευκαιρίες. Στόχος είναι η γνώση να αποτελεί εθνικό πλεονέκτημα.

Θέλουμε τον πανεπιστημιακό δάσκαλο, πρωτοπόρο, καινοτόμο, ηγέτη στην κοινωνία της γνώσης. Με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, σύγχρονες πρακτικές, με ουσιαστικό και γόνιμο διάλογο επιδιώκουμε την αναβάθμιση του κύρους των πανεπιστημιακών δασκάλων. Επιδιώκουμε να υφάνουμε ένα ισχυρό νήμα εμπιστοσύνης δασκάλου - σπουδαστή - κοινωνίας. Αυτές οι αλλαγές εξυπηρετούν επίσης τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την απασχόληση. Δεν μπορούμε σήμερα να ισχυριζόμαστε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα υφίσταται μόνο για να προσφέρει εκπαίδευση….» - από την ομιλία του Γιώργου Α. Παπανδρέου στη 50ή Σύνοδο των Πρυτάνεων